295 - 96 ) . شيخ صدوق آورده است : « عن أميّة بن يزيد القرشىّ قال : قال رسول اللّه ( ص ) : من أحدث حدثا ، أو اوى محدثا فعليه لعنة اللّه و الملائكة و النّاس أجمعين لا يقبل منه عدل و لا صرف يوم القيامة . فقيل : يا رسول اللّه ما الحدث ؟ قال : من قتل نفسا به غير نفس ، أو مثل مثلة به غير قود ، أو ابتدع بدعة به غير سنّة ، أو انتهب نهبة ذات شرف . قال : فقيل : ما العدل يا رسول اللّه ؟ قال : الفدية . قال : فقيل : ما الصّرف يا رسول اللّه ؟ قال : التّوبة » . ( معانى الأخبار ، ص 265 ) . از اميّة بن يزيد قرشى روايت است كه گفت : پيامبر خدا فرمود : « هركس عمل ناروايى در پيش گيرد ، يا آدمكشى را پناه دهد ، گرفتار نفرين خدا ، فرشتگان و همهء مردمان خواهد گشت و در روز رستخيز ، سربها و توبه‌اى از وى پذيرفته نخواهد بود . پرسيدند : يا رسول اللّه « حدث » چيست ؟ گفت : كسى كه شخص بىگناهى را بكشد ، يا بىقصاص كسى را مثله كند ، و يا به دور از سنت پيامبر ، بدعتى پديد آورد و يا به غارتى كه نبايد ، دست يازد . گفت : پرسيدند : يا رسول اللّه « عدل » كدام است ؟ گفت : فديه و سربها است . گفت : پرسيدند : يا رسول اللّه « صرف » چيست ؟ گفت : توبه و بازگشت به سوى خداست . - م . 20 . عدل در اين معنى از معادله و برابرى يعنى سربها ( يا خونبها - فديه ) گرفته شده است ، و فديه عبارت است از پول يا مالى كه براى رهانيدن خود يا ديگران از اسارت ، پرداخت مىگردد ( الفائق ، 2 / 292 ؛ مقاييس اللّغة ، 4 / 484 ) . - م . 21 . يعنى راه حلّ آن را در قرآن و سنّت پيامبر جستجو كنيد . - م . 22 . به علت صلحى كه ميان يهود بنى عوف و مؤمنان استوار گشته بود و اين مردم در رويارويى با دشمن ، هماهنگ و هم رزم مسلمانان بودند ، اينان همچون بخشى از امّت اسلام به شمار مىآمدند ( ابو عبيد ص 296 ؛ الفائق ، 2 / 26 ) . - م . 23 . ( الفائق ، 2 / 26 ) . - م . 24 . آل جفنه ، در مدينه مىزيستند و از انصار بودند ( جمهره ، ص 372 ) . آل جفنه از پادشاهان شام بودند ( جمهره ، ص 331 ) . در اينجا شايد يهود آل جفنه در نظر بوده‌اند . - م . 25 . بنگريد : ( الفائق ، 2 / 26 ) . - م . 26 . بطانة الرّجل : نزديك و برگزيده شخصى كه رازدار وى نيز به شمار مىآيد . اين معنى از بطانة الثّوب يعنى آستر جامه ، گرفته شده است ( جوامع الجامع ، ذيل آيهء 118 ، آل عمران ، ج 1 / 198 ) . - م . 27 . بنگريد : ( النّهاية ، ابن اثير ، 3 / 409 ) . - م . 28 . نيز بنگريد : ( ابن هشام ، 2 / 149 پانوشت 3 ؛ النهاية ، 1 / 17 ؛ لسان ، 4 / 52 ) . - م . 29 . نيز بنگريد : بند 33 همين پيمان‌نامه . - م . 30 . يعنى درختان آن را نبايد بريد و درون مرزهاى آن ، نبايد جانورى را شكار كرد ( بخارى ، 3 / 25 ) . ياقوت مىنويسد : سخن درست‌تر آن است كه پيامبر ( ص ) مسافت ميان كوه يا درّهء عير تا أحد را حرم مدينه قرار داده است ( معجم البلدان ، 1 / 939 ، 3 / 751 ) . نيز بنگريد : ( واژه‌نامهء پايان كتاب « حرم » ، نهاية الأرب ، نويرى ، 1 / 320 ) . - م . ( 31 ) . بنگريد ( لسان ، 4 / 154 - 155 ) . - م . ( 32 ) . بنگريد : ذيل همين پيمان ، بند 22 ش 1 . - م . ( 33 ) . بنگريد : ( سيرهء ابن هشام ، 2 / 150 ، پانوشت 1 ) . - م . ( 34 ) . روشن است كه مؤمنان ، به چنين صلحى گردن نخواهند نهاد . - م . ( 35 ) . بنگريد : ( ابو عبيد ، ص 294 ) . - م . ( 36 ) . بنگريد : ( النهاية ، 1 / 117 ) . - م . ( 37 ) . ( الفائق ، 2 / 26 ؛ النّهاية ، 1 / 117 « برّ » ) . - م . ( 38 ) . ( الفائق ، همان ) . - م . ( 39 ) . اين پيمان‌نامه ، در آغاز آمدن پيامبر اسلام ( ص ) به مدينه و پيش از وجوب ستاندن سرگزيت از اهل كتاب و زمان ناتوانى اسلام ، نوشته شده است . چون يهود نيز - چنان كه در اين پيمان‌نامه ياد شده است - در پيكار با دشمنان اسلام همراه مسلمانان بايد كارزار مىكردند ، آنان نيز از دست‌آوردهاى جنگى ، بهره‌اى مىبردند ( ابو عبيد ، ص 297 ؛ الرّوض الأنف ( به نقل از پانوشت 3 ، ابن هشام 2 / 150 ) . به سبب فزونى نسخه بدلها در صفحه‌هاى 63 و 64 متن و در بر نداشتن مطلبى تازه و معمول نبودن ثبت چنين نسخه بدلها در ترجمه‌ها ، از آوردن و ترجمهء آنها صرف نظر شد . - م .